همایون کاتوزیان و تاریخ ایران – ۲

منتشرشده: نوامبر 25, 2009 در فرهنگ, كتاب, تاريخ معاصر, تاريخ باستان

چهارشنبه ۴/آذر/۱۳۸۸ – ۲۵/نوامبر/۲۰۰۹

دکتر محمدعلی همایون کاتوزیان (که در زبان انگلیسی به «هما کاتوزیان» مشهور است) به تازگی کتابی نوشته است درباره‌ی تاریخ ایران که قرار است نزدیک ۲۰ روز دیگر یعنی ۲۵ آذر ماه ۱۳۸۸ یا ۱۵ دسامبر ۲۰۰۹ به بازار عرضه شود. این کتاب را می‌شود هم اکنون از راه کتاب‌فروشی برخط آمازون پیش‌خرید کرد.

نام کتاب: ایرانیان: ایران باستان و دوران میانی و نوین (The Persians: Ancient, Mediaeval and Modern Iran)
نویسنده: هما کاتوزیان
سال انتشار: ۲۰۰۹
ناشر: دانشگاه ییل (Yale)
صفحه: ۴۴۸

از آنجا که کتاب هنوز در بازار نیست نمی‌توان درباره‌ی آن داوری کرد. باید منتظر ماند تا محتوای کامل آن را خواند. اما با توجه به سابقه‌ی دکتر کاتوزیان در زمینه‌ی تاریخ ایران (ن.ک. نوشته‌های پیشین من درباره‌ی گفته‌های ایشان مانند این که گفته بود پیش از اسلام ایرانیان هیچ علمی نداشتند یا ایرانیان از خود خط مستقلی نداشته‌اند) می‌توان حدس زد در آن چیست. در روزنامه‌ی گاردین چاپ بریتانیا نقدی درباره‌ی آن خواندم که یک جمله‌ی آن تاییدکننده‌ی شک من بود. نقد را می‌توانید در این نشانی بخوانید.

در این نقد گفته شده که این کتاب ۳۰۰۰ سال تاریخ ایران را دربرمی‌گیرد اما نیم بیشتر آن به ایران معاصر می‌پردازد. کاتوزیان معتقد است که آنچه رضا شاه پهلوی برای زنان ایران می‌خواست در واقع پس از انقلاب سال پنجاه و هفت خورشیدی عملی شد یعنی زنان به استقلال رسیدند و حضورشان در جامعه بسیار پررنگ شد و شمار زیادی از آنان تحصیلات عالی به دست آوردند.

اما آن یک جمله که تاییدکننده‌ی شک من بود چنین است:

For Katouzian, what unites these 3,000 years of history and makes them intelligible is arbitrary government, short-term, violent and insecure.

یعنی:
به نظر کاتوزیان، آنچه این ۳۰۰۰ سال تاریخ را به هم پیوند می‌دهد و آن را فهمیدنی می‌سازد حکومت استبدادی است که کوتاه‌مدت، خشن و ناامن (و ناپایدار) است.

یعنی برای دکتر کاتوزیان پیوستگی تاریخی ایران نه در هنر و معماری و ادبیات و باورهای دینی (مانند تقدس نور و آب و باور به رستاخیز و ناجی و … از دوران میترایی و زرتشتی و اسلامی) و دیگر جنبه‌های فرهنگی بلکه تنها در وجود نظام استبدادی است! البته شاید این برداشت اشتباه از نویسنده‌ی نقد باشد. شاید هم کاتوزیان همان جمله‌ی معروف «سه هزار سال تاریخ ستمشاهی» را تکرار کرده باشد. آقای کاتوزیان که خود در ادبیات دست دارد و درباره‌ی سعدی و صادق هدایت و … کتاب نوشته و در این مقاله هم از وی به عنوان «شاعر و منتقد ادبی» نام برده شده بایستی نظری بهتر از این می‌داشت. به قول حافظ:

می‌فکن بر صف رندان نظری بهتر از این ————- بر در میکده می‌کن گذری بهتر از این

هم چنین ن.ک. دکتر کاتوزیان و تاریخ – ۱

Advertisements

دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.