Shahrbaraz / شهربراز

شنبه ٥/آبان/١٣٨٦-٢٧/اكتبر/٢٠٠٧

كولاب از شهرهاي قديمي بدخشان يا تاجيكستان امروز است. كولاب به معناي جاي گودي است كه آب جمع شود و هم معناي تالاب. نام قديمي‏تر آن ختلان (Khatlan) است. البته امروزه ختلان نام استان و کولاب نام شهری در این استان است.

وقتي در سال ١٩١ هجري سردار عرب، اسد ابن عبدالله قسري از خراسان به جنگ ختلان رفت كاري از پيش نبرد و پس از رنج‏هاي فراوان شكسته و ناكام برگشت. كودكان بلخ اين شعر را مي‏خواندند:
از ختلان آمديه ———- برو تباه آمديه
آباره باز آمديه ——– خشك و نزار آمديه
[آباره=آواره]
اين شعر جزو قديمي‏ترين شعرهاي ثبت شده‏ي زبان پارسي پس از اسلام است.

اين هم قطعه فيلمي از رقص و آواز فرح‏بخش و پرشور ايرانيان تاجيك در شهر كولاب به مناسبت نوروز.
نوروز نو، سال نو، كار نو آمد ——- در كشور دلپذير فرح بار نو آمد
دوشيزه بر تن پيرهن تازه‏تر گيرد ——- بلبل به نواي گل و گلزار نو آمد

اجراي زنده‏ي موسيقي در شهر دوشنبه پايتخت تاجيكستان در نوروز ١٣٨٦ /مارچ ٢٠٠٧
بخش يكم
بخش دوم

اين هم ترانه‏اي از فرزانه خورشيد خواننده‏ي نسل جوان تاجيك.

در اين نشاني مي‏توان موسيقي و نماهنگ‏هاي تاجيك بيشتري ديد. نيز در كنار هر يك از نماهنگ‏هاي بالا فيلم‏هاي مربوط را نيز مي‏توان انتخاب كرد.

جمعه ٤/آبان/١٣٨٦-٢٦/اكتبر/٢٠٠٧

چند ماه پيش پيوندي به فيلمي در پايگاه يوتوب به دستم رسيد از يك رقص گرجي به نام ”عجمتي“ (Ajamti =عجمي=ايراني) كه ريشه‏اي ايراني داشته و لباس آنان شبيه سواركاران ايراني زمان ساساني است.

پنج‏شنبه ٣/آبان/١٣٨٦-٢٥/اكتبر/٢٠٠٧

اين هم نمونه‏اي از كارهاي دولت هنرپرور آقاي ”موافق علم و سواد — محمود احمدي‌نژاد“.

سفارت ايران در فرانسه مجسمه برگزيده ”رويش“ را دور انداخت.
زمان مخابره‏ي خبر: ١٨/مهر/١٣٨٦

مجسمه منتخب سومين بي‌ينال مجسمه‌سازي كشور در محل سفارت ايران در فرانسه تخريب و به دور انداخته شد. اين مجسمه هفت متري چوبي كه يك تن وزن دارد و كاري از كامبيز شريف، مجسمه‌ساز صاحب‌نام ايراني است، از سال ١٣٨٢ به سفارش صادق خرازي، سفير وقت دولت ايران در فرانسه، و با همكاري موزه هنرهاي معاصر به محل سفارتخانه ايران در پاريس منتقل شد و در محوطه بيروني اين سفارتخانه نصب شد.

مسوولا‌ن سفارت و به طور مشخص آقاي محمديان … گفتند كه قرارداد نگهداري از مجسمه مربوط به دوران گذشته بوده و ما در دوره جديد هيچ مسووليتي در قبال آن نداريم و كارمندانمان هم اطلا‌عات هنري كافي ندارند و در نتيجه مجسمه را كه به دليل وزش باد افتاده بوده بيرون از سفارت گذاشته‌اند و ظاهرا رفتگران هم آن را برده‌اند!

در تماس خبرنگار روزنامه اعتماد ملي با دفتر سفير ايران در فرانسه و در برابر پرسش و پيگيري درباره مفقود شدن مجسمه ”رويش“، مسوول واحد مطبوعات سفارت پرسيد: آيا واقعا يك مجسمه به نظر شما اين قدر مهم است كه براي پيگيري آن از ايران تماس گرفته‌ايد؟
خاله‌زاده از واحد مطبوعاتي سفارت همچنين با اظهار بي‌اطلا‌عي از وجود چنين مجسمه‌اي در محل سفارت ايران در فرانسه ادامه داد: در حالي كه كشور درگير مسائل مهمي مانند بحران هسته‌اي و تحريم است چرا بايد بودن يا نبون يك مجسمه را تا اين حد بزرگ كنيد؟

متن خبر در روزنامه‏ي اعتماد ملي

مجمسه‏ي رويش – ساخته‏ي كامبير شريف

چهارشنبه ٢/آبان/١٣٨٦-٢٤/اكتبر/٢٠٠٧

نظام الدين الياس پسر يوسف پسر زكي پسر مويد مشهور به نظامي گنجوي از بزرگترين فرزانگان، شاعران، سخنوران و داستان‏سرايان زبان پارسي است. زادگاه وي شهر گنجه بود كه در اران از بخش‏هاي قديمي ايران قرار داشت و امروزه بخشي از جمهوري آذربايجان است. شاهكار او به نام ”پنج گنج“ شناخته مي‏شود و تشكيل شده از پنج كتاب به نام‏هاي مخزن الاسرار، خسرو و شيرين، ليلي و مجنون، هفت پيكر، و اسكندرنامه. اسكندرنامه خود از دو بخش به نام‏هاي اقبال‏نامه و شرف‏نامه تشكيل شده است. شاعران بزرگ ديگري به تقليد وي به داستان‏سرايي پرداختند از جمله نورالدين عبدالرحمان جامي (هفت اورنگ) و امير خسرو دهلوي.

جوزف استالين، ديكتاتور مشهور گرجي‏تبار شوروي، در اقدامي در راستاي سياست‏هاي استعماري و تفرقه‏اندازانه، هزار سال پس از مرگ نظامي، او را شاعري ترك خواند! و امروزه نيز پان‏ترك‏گرايان پس از سال‏ها جستجو بالاخره يك بيت مسخره به او نسبت داده‏اند تا به خيال خود او را ترك سازند:
پدر بر پدر مر مرا ترك بود ———— ز فرزانگي هر يكي گرگ بود!

اما نظامي خود در ديباچه‏ي كتاب ”ليلي و مجنون“ چنين از نسب خود ياد مي‏كند:
گر شد پدرم به سنت جد ———– يوسف پسر زكي مويد
گر مادر من رئيسه كُرد ———– مادر صفتانه پيش من مُرد
گر خواجه عمر كه خال من بود —— خالي شدنش وبال من بود

و در ديباچه‏ي كتاب ”هفت پيكر“ با افتخار مي‏سرايد:
همه عالم تن است و ايران دل ——– نيست گوينده زين قياس خجل
چون كه ايران دل زمين باشد ——– دل ز تن به بود، يقين باشد

بگذريم……
يكي از زيباترين نمونه‏هاي صنعت گفتگو در شعر پارسي از نظامي گنجوي در كتاب خسرو و شيرين است كه در آن خسرو و فرهاد به گفتگو مي‏پردازند.

نخستين بار گفتش كز كجايي؟ —————- بگفت از دار ملك آشنايي
بگفت آنجا به صنعت در چه كوشند؟ ———- بگفت انُده خرند و جان فروشند
بگفتا جان فروشي در ادب نيست ———— بگفت از عشقبازان اين عجب نيست
بگفت از دل شدي عاشق بدين سان؟ ———- بگفت از دل تو مي‌گويي، من از جان
بگفتا عشق شيرين بر تو چون است؟ ———- بگفت از جان شيرينم فزون است
بگفتا هر شبش بيني چو مهتاب؟ ————- بگفت آري چو خواب آيد، كجا خواب؟
بگفتا دل ز مهرش كي كني پاك؟ ————- بگفت آنگه كه باشم خفته در خاك
بگفتا گر خرامي در سرايش؟ ————— بگفت اندازم اين سر زير پايش
بگفتا گر كند چشم تو را ريش؟ ———— بگفت اين چشم ديگر دارمش پيش
بگفتا گر كسيش آرد فرا چنگ؟ ————- بگفت آهن خورد ور خود بود سنگ
بگفتا گر نيابي سوي او راه؟ ————- بگفت از دور شايد ديد در ماه
بگفتا دوري از مه نيست در خور ———– بگفت آشفته از مه دور بهتر
بگفتا گر بخواهد هر چه داري؟ ————- بگفت اين از خدا خواهم به زاري
بگفتا گر به سر يابيش خوشنود؟ ———– بگفت از گردن اين وام افكنم زود
بگفتا دوستيش از طبع بگذار ————– بگفت از دوستان نايد چنين كار
بگفت آسوده شو كه اين كار خام است ——- بگفت آسودگي بر من حرام است
بگفتا رو صبوري كن درين درد ————- بگفت از جان صبوري چون توان كرد؟
بگفت از صبر كردن كس خجل نيست ———— بگفت اين دل تواند كرد، دل نيست
بگفت از عشق كارت سخت زار است ———– بگفت از عاشقي خوشتر چه كار است؟
بگفتا جان مده، بس دل كه با اوست ——– بگفتا دشمنند اين هر دو بي دوست
بگفتا در غمش مي‌ترسي از كس؟ ————- بگفت از محنت هجران او بس
بگفتا هيچ هم خوابيت بايد؟ ————– بگفت ار من نباشم نيز شايد
بگفتا چوني از عشق جمالش؟ ————– بگفت آن كس نداند جز خيالش
بگفت از دل جدا كن عشق شيرين ———— بگفتا چون زيم بي جان شيرين؟
بگفت او آن من شد، زو مكن ياد ———- بگفت اين كي كند بيچاره فرهاد؟
بگفت ار من كنم در وي نگاهي؟ ———– بگفت آفاق را سوزم به آهي
چو عاجز گشت خسرو در جوابش ————- نيامد بيش پرسيدن صوابش
به ياران گفت كز خاكي و آبي ———— نديدم كس بدين حاضر جوابي
به زر ديدم كه با او بر نيايم ———– چو زرش نيز بر سنگ آزمايم
گشاد آنگه زبان چون تيغ پولاد ———– فكند الماس را بر سنگ بنياد
كه ما را هست كوهي بر گذرگاه ———– كه مشكل مي‌توان كردن بدو راه
ميان كوه راهي كند بايد ————— چنانك آمد شد ما را بشايد
بدين تدبير كس را دسترس نيست ———— كه كار تست و كار هيچ كس نيست
به حق حرمت شيرين دلبند —————- كز اين بهتر ندانم خورد سوگند
كه با من سر بدين حاجت در آري ——— چو حاجتمندم اين حاجت برآري
جوابش داد مرد آهنين چنگ ————— كه بردارم ز راه خسرو اين سنگ
به شرط آن كه خدمت كرده باشم ———- چنين شرطي به جاي آورده باشم
دل خسرو رضاي من بجويد —————- به ترك شكر شيرين بگويد
چنان در خشم شد خسرو ز فرهاد ——— كه حلقش خواست آزردن به پولاد

جمعه ٢٧/مهر/١٣٨٦-١٩/اكتبر/٢٠٠٧

در كتاب ”تاريخ شاهنشاهي هخامنشيان“ نوشته‏ي ا.ت. اومستد كه زنده ياد دكتر محمد مقدم در سال ١٣٤٠ به پارسي برگردانده است واژه‏هاي زيباي زير را يافتم.

آدريان atrium=altar. آدُريان به معناي آتشكده است. atrium نيز از واژه‏ي آتُر پارسي (همان آذر يا آتش) گرفته شده به علاوه‏ي پسوند رومي ium به معناي جا.

بازبرد reference

بداختري disaster. اختر يا استاره يا ستاره در پارسي همان star در انگليسي است.

بَغاني pagan
بغان پرستي paganism
بَغ به معناي خدا است. مانند بغپور به معناي پسر خدا كه به شكل فغفور نيز درآمده است. شاهان ساساني خود را بغ مي‏خواندند. بغستان يعني جاي خدا. بغستان بعدها به صورت بگستان و بيستان و بالاخره بيستون (Bistun نه بي ستون!) درآمد كه پر است از نقش كنده‏هاي ساسانيان و از مكان‏هاي باستاني در كرمانشاه است. هم چنين بغداد به معناي داده يا هديه‏ي خدا است كه نام روستايي ايراني در نزديكي تيسفون بود. وقتي عباسيان با كمك ايرانيان به قدرت رسيدند پايتخت خلافت اسلامي به اين روستا منتقل شد.
اين واژه‏ي انگليسي صفت نسبي دين‏هاي پيشامسيحي اروپا است.

بوزه/بوزا/بوز beer. بوز واژه‏اي است پارسي به معناي آبجو. جالب آن كه در انگليسي روزمره نيز به نوشيدني‏هاي الكلي booze مي‏گويند. البته اين واژه‏ي انگليسي از ريشه‏ي دانماركي būsen است و شايد با نوشيدن و نوشيدني (boire, boisson) در فرانسوي نيز مربوط باشد.
نام ديگري براي آبجو در پارسي ”فوگان“ است كه در عربي به شكل فُقاع درآمده است.

بيلك bulletin. بيلك كوچك شده‏ي بيله است كه فرمان شاهان بوده است.

پايندان guaranty
پرديز park
پريستار priest: پريستار يعني پرستنده
پيرانوردي circumnavigate. به معناي گشتن دور كره‏ي زمين.

تاشك formula: تاش شكل كوتاه شده‏ي تراشيده است. تاشك يعني ريخت كوچك. همان طور كه فرمولا يعني فرم يا ريخت كوچك.
دكتر حيدري ملايري براي فرمولا برابر ديسوله را پيشنهاد كرده است.
ديسوله/دیسول (disul)، در برابر formula، از لاتین به معنای “صورت کوچک، شکل کوچک، قالب کوچک”، از forma “صورت، شکل، قالب” + پسوند کِهش ulus- (مؤنث ula-، خنثا ulum-).
دیسول از دیس “صورت، شکل”، از پهلوی dês, dêsag “صورت، شکل، فرم، ساختمان”، مصدر dêsidan “شکل دادن، متشکل کردن، ساختن” + پسوند فارسی -اول/-اوله که مانند پسوند لاتین کهش و کوچکی را می‌رساند. نمونه‌ها: زنگوله، کوتوله، مشکوله (مشک کوچک)، تُنگوله (تُنگ کوچک)، گلوله، گوله (گوی کوچک)، جاشوله (در کردی خر کوچک)، و دیگرها.

تاره/تارك tiara. اين واژه‏ي لاتين از همان تاره يا تارك پارسي گرفته شده است به معناي تاج.

جوشك jug
چارو cement. شكل ديگر چارو همان ساروج است.

چهره‏نما portrait

خاوند lord. خاوند ساده شده‏ي خداوند است. شكل ديگر آن خداوندگار است كه شاگردان مولانا محمد بلخي به وي مي‏گفتند. خداوندگار به شكل خَنگار كوتاه شده است و رقص درويشي كه مولانا ابداع كرد به نام رقص خنگاري نيز شناخته مي‏شود.

خندستان comedy

داشن grant. داشن به معناي پاداش است. در كتاب ”ويس و رامين“ سروده‏ي فخرالدين اسعد گرگاني آمده است:
بدين كار و بدين گفتار نيكو ———- ترا ايزد دهد داشن به مينو

رزم‏آرايي tactic
رزم‏آمايي strategy

وخش/وخشگر oracle. وخش به معناي الهام آسماني است. به احتمال بسيار زياد ”وحي“ در عربي از همين واژه‏ي پارسي گرفته شده است. وخشگر كسي است كه وخش دريافت مي‏كند.

چنجه chunk
كج‏دين heretic
زايچه horoscope
زخم‏بند bandage
سوگنامه tragedy
شهريار sovereign

-فام ish-
-فش oid- دو پسوندي كه امروز كمتر در پارسي استفاده مي‏شود.

كاك cake. در كرمانشاه نان شيريني به نام كاك مي‏پزند كه بسيار ترد و شيرين و خوشمزه است.

مِهستان senate. مِه به معناي بزرگ است در برابر كِه به معناي كوچك. مهستان مجلسي بوده است در زمان اشكانيان كه بزرگان كشور در آن حضور داشتند و شاه از آنان اندرز و پيشنهاد مي‏گرفته است. مانند سنا در روم. واژه‏ي سنا نيز با بزرگ و ارشد (senior) هم ريشه است.
نام ديگري كه از ريشه‏ي مه گرفته شده است مهستي (Mehsati) است كه امروزه بيشتر مَهستي (Mahasti) گفته مي‏شود. شاعربانوي مشهوري همعصر و هم شهري نظامي گنجوي داريم به نام مهستي گنجوي.

مِهين‏شهر metropolis

نيكي‏گر benefactor

كاچال furniture. در فرهنگ دهخدا درباره‏ي كاچال نوشته است كه به احتمال شكل ديگري از كاخال است. كاخال صفت نسبي كاخ است مانند چنگال. كاخال يعني وسايل و لوازم كاخ يا خانه. پسوند ”ال“ نيز از پسوندهاي پارسي است كه ديگر فراموش شده است. دكتر اديب سلطاني براي بين‌المللي (international) برابر ”اندركشورال“ را پيشنهاد مي‏كند.

نيز نگاه كنيد به واژه‏نامه‏ي دكتر محمد حيدري ملايري دانشمند اخترفيزيك در نپاهش‏گاه (رصدخانه‏ي) پاريس.

پنج‎شنبه ٢٦/مهر/١٣٨٦-١٨/اكتبر/٢٠٠٧

باب پنجم: در عشق و جواني

چون عاشقي و معشوقي در ميان آمد مالك و مملوك برخاست (ص ١٢٤)
پسر پادشاه و جوان عاشق او (ص ١٢٦)
معلم از آنجا كه حس بشريت است عاشق دانش آموز پسر مي‏شود. (ص ١٢٧)
در عنفوان جواني، چنان كه افتد و داني، با شاهدي سر و سري داشتم. (ص ١٣٠)

اين چه بخت نگون است و طالع دون و ايام بوقلمون (ص ١٣٤)

يكي را زن صاحب جمال جوان درگذشت و مادر زن فرتوت به علت كابين در خانه متمكن بماند (ص ١٣٦)

سالي كه محمد خوارزمشاه با ختا صلح كرد سعدي به جامع كاشغر درآمد. (ص ١٣٧)
پسر نحوي مقدمه‏ي نحو زمخشري مي‏خواند.
سعدي شعر عربي مي‏خواند. جوان نحوي گفت: غالب اشعار او در اين زمين به زبان پارسي است (ص ١٣٨)

قاضي همدان با نعل‏بند پسري سرخوش داشت و دل در آتش (ص ١٤٢)

خطا بر بزرگان گرفتن خطاست (ص ١٤٣) مصلحتي كه ببينند و اعلام نكنند نوعي از خيانت باشد.

هر كه را زر در ترازو است زور در بازو است و آن كه بر دينار دسترس ندارد در همه دنيا كس ندارد. (ص ١٤٤)
هر كه زر ديد سر فرود آورد ——— ور ترازوي آهنين دوش است

- مجازات همچنس گرايان
مصلحت آن بينم كه ترا از قلعه به زير اندازم تا ديگران نصيحت پذيرند و عبرت گيرند. قاضي گفت اين گناه نه تنها من كردم. (ص ١٤٧)

كه سعدي راه و رسم عشق بازي ——– چنان داند كه در بغداد تازي (ص ١٤٨)
استفاده از ”تازي“ به معناي عربي بي‏ادبي نيست.

باب ششم: در ضعف و پيري

سعدي در مسجد جامع دمشق مشغول بحث بوده است. پيرمردي در حال مرگ به زبان پارسي چيزي مي‏گويد. پير ١٥٠ ساله! (ص ١٤٩)

- وضعيت قران در جامعه
ختم قرآن كني يا بذل قرباني؟ گفت مصحف مهجور اولي تر است كه گله‏ي دور (ص ١٥٥)

- جوانان و پيران:
پيرمردي دختر خواسته بود.
پيرمرد = پخته، پرورده، جهان ديده، آرميده، گرم و سرد چشيده، نيك و بد آزموده.
جوان= معجب، خيره راي، سرتيز (سركش)، سبك پاي، هر شب جايي خسبد، هر روز ياري گيرد. (ص ١٥٠)

زن جوان را اگر تيري در پهلو نشيند به كه پيري
زن كز بر مرد بي رضا برخيزد ——— بس فتنه و جنگ از آن سرا برخيزد
پيري كه ز جاي خويش نتواند خاست —– الا به عصا، كي اش عصا برخيزد؟ (ص ١٥١)

زور بايد نه زر كه بانو را ———- گزري دوست تر كه ده من گوشت (ص ١٥٦)

چنان كه رسم عروسي بود تماشا بود ——– ولي به حمله‏ي اول عصاي شيخ بخفت
كمان كشيد و نزد بر هدف كه نتوان دوخت ———- مگر به خامه‏ي فولادي جامه‏ي هنگفت
پس از خلافت و شنعت گناه دختر نيست ———- ترا كه دست بلرزد گهر چه داني سفت؟ (ص ١٥٦)

-
در ديار بكر درختي در اين وادي زيارتگاه است.
تو به جاي پدر چه كردي خير؟ ———- تا همان چشم داري از پسرت (ص ١٥٢)

چهارشنبه ٢٥/مهر/١٣٨٦-١٧/اكتبر/٢٠٠٧

بخش يكم

اين هم بخش دوم از يادداشت‏هايم از گلستان سعدي.
شماره‏ي صفحه مربوط به نسخه‏ي زنده ياد محمدعلي فروغي است.

باب هفتم

سگ به درياي هفتگانه مشوي ——– كه چو تر شد پليدتر باشد
خر عيسي گرش به مكه برند ———- چون بيايد هنوز خر باشد (ص ١٥٩)

- امنيت اقتصادي:
سيم و زر … يا دزد به يكبار ببرد يا خواجه به تفاريق بخورد (ص ١٦٠)

- مردم و شاهان
سخني كه بر دست و زبان پادشاهان رود هر آينه به افواه گويند … قول و فعل عوام الناس را چندان اعتباري نباشد (ص ١٦١)

- آموزش و تنبيه
معلم ملك زاده را ضرب بي محابا زدي (ص ١٦١)
حكايت معلم كتابي در مغرب – پسران و دختران در كنار هم درس مي‏خواندند – شاگردان نه زهره‏ي خنده داشتند و نه ياراي گفتار.
عارض سيمين را تپنچه زدي و ساق بلورين را شكنجه كردي.
طرفي از خباثت نفس او معلوم كردند، او را بزدند و براندند.
كودكان را هيبت استاد از سر برفت. يك يك ديو شدند. اغلب اوقات به بازيچه فراهم نشستندي لوح درست ناكرده در سر هم شكستندي.
استاد معلم چو بود بي‌آزار ———- خرسك بازند كودكان در بازار
(ص ١٦١)

- وضعيت جوانان:
نماند از ساير معاصي منكري كه نكرد و مسكري كه نخورد …….. پسر از از لذت ناي و نوش اين سخن در گوش نياورد.

مي‌بينيم كه آن موقع نيز با وجود اسلامي بودن جامعه هر گونه مسكري [=شرابي] خورده مي‏شده و لذت ناي [=موسيقي] و نوش برقرار بوده است.

- وضعيت اقتصادي
پارسازاده‏اي را نعمت بيكران از تركه عمان به دست افتاد (ص ١٦٢)
خرج فراوان كردن كسي را مسلم باشد كه دخل معين دارد (ص ١٦٣)

- زيست شناسي
كژدم را ولادت معهود نيست چنانكه ديگر حيوانان را. بل احشاي مادر را بخورد و شكمش را بدرد و راه صحرا گيرد و آن پوستها كه در خانه كژدم است اثر آن است (ص ١٦٦)

نشان بلوغ: يكي پانزده سالگي، ديگر احتلام، و سيم برآمدن موي پيش. اما يك نشان دارد: در بند رضاي حق بيش از آن باشي كه در بند حظ نفس
به صورت آدمي شد قطره‏اي آب ———- كه چل روزش قرار اندر رحم ماند (ص ١٦٧)
هنر بايد كه صورت مي‏توان كرد ——— به ايوان ها در از شنگرف و زنگار (ص ١٦٨)

- شطرنج
پياده‏ي عاج چون عرصه‏ي شطرنج به سر مي‏برد فرزين شود. (ص ١٦٨)
هر بيدقي كه براندي به دفع آن بكوشيدمي و هر شاهي كه بخواندي به فرزين بپوشيدمي.

- نفت:
هندو نفط‏اندازي همي‏آموخت. گفتم تو را كه خانه نيين است بازي نه اين است. (ص ١٦٩)

- وضعيت گورستان:
بر صندوق گورش چه نويسيم؟ آيات قرآن به روزگار سوده گردد و خلايق بر بگذرند و سگان بر او شاشند. (ص ١٧٠)
صندوق تربت سنگين، كتابه رنگين، فرش رخام انداخته، خشت پيروزه به كار برده. (ص ١٧٣)

- قميت برده:
او را تو به ده درم خريدي ——– آخر نه به قدرت آفريدي (ص ١٧٠)

- توانگران و درويشان
توانگران را وقف است و نذر و مهماني. زكات و فطره و اعتاق و هدي و قرباني (ص ١٧٤ تا ١٨٠)
خرقه‏ي ابرار پوشند و لقمه‏ي ادرار فروشند.
تسبيح هزاردانه بر دست مپيچ.
خداوندان نعمت متعلقان بر در بدارند و غليظان شديد برگمارند تا بار عزيزان ندهند و دست بر سينه‏ي صاحب تميزان نهند و گويند كسي اينجا در نيست.
دست دغايي بر كتف بسته، بينوايي به زندان در نشسته، پرده‏ي معصومي دريده، كفي از معصم بريده الا به علت درويشي. [اشاره به مجازات بريدن دست به خاطر دزدي]
[توانگر] هر شب صنمي در بر گيرد كه هر روز بدو جواني از سر گيرد. محال است كه با حسن طلعت او گرد مناهي گردد يا قصد تباهي كند.
- همجنس گرايي و مجازات سنگسار:
درويشي را با حدثي [مخنثي] بر خبثي گرفتند. با آن كه شرمساري برد بيم سنگساري بود. گفت اي مسلمانان قوت ندارم كه زن كنم و طاقت نه كه صبر كنم.

حاتم طايي اگر شهري بودي از جوش گدايان بيچاره شدي.

سه‏شنبه ٢٤/مهر/١٣٨٦-١٦/اكتبر/٢٠٠٧

مثنوي مولوي – دفتر يكم

بود بقالي و وي را طوطي‏اي ———– خوش‌نوايي سبز و گويا طوطي‏اي
بر دكان بودي نگهبان دكان ———– نكته گفتي با همه سوداگران
در خطاب آدمي ناطق بُدي ———– در نواي طوطيان حاذق بُدي
جست از سوي دكان، سويي گريخت ———– شيشه‌هاي روغن گل را بريخت
از سوي خانه بيامد خواجه‌اش ———– بر دكان بنشست فارغ خواجه‌وش
ديد پر روغن دكان و جامه چرب ———– بر سرش زد، گشت طوطي كَل ز ضرب
روزكي چندي سخن كوتاه كرد ———– مرد بقال از ندامت آه كرد
ريش بر مي‌كند و مي‌گفت اي دريغ ———– كافتاب نعمتم شد زير ميغ
دست من بشكسته بودي آن زمان ———– كه زدم من بر سر آن خوش زبان
هديه‌ها مي‌داد هر درويش را ———– تا بيابد نطق مرغ خويش را
بعد سه روز و سه شب حيران و زار ———– بر دكان بنشسته بُد نوميدوار
مي‌نمود آن مرغ را هر گون نهفت ———– تا كه باشد اندر آيد او بگفت
جولقي‏اي سر برهنه مي‌گذشت ———– با سر بي مو چو پشت طاس و طشت
آمد اندر گفت طوطي آن زمان ———– بانگ بر درويش زد چون عاقلان
كز چه اي كل با كلان آميختي؟ ———– تو مگر از شيشه روغن ريختي؟
از قياسش خنده آمد خلق را ———– كو چو خود پنداشت صاحب دلق را
كار پاكان را قياس از خود مگير ———– گر چه ماند در نبشتن شير و شير
چون بسي ابليس آدم‌روي هست ——– پس بهر دستي نشايد داد دست
حرف درويشان بدزدد مرد دون ——— تا بخواند بر سليمي زان فسون
كار مردان روشني و گرمي است ———- كار دونان حيله و بي‌شرمي است

جمعه ٢٠/مهر/١٣٨٦-١٢/اكتبر/٢٠٠٧

ظهيرالدين طاهر پسر محمد فاريابي مشهور به ظهير فاريابي از قصيده‏سرايان بزرگ زبان پارسي است. زادگاه وي شهر فارياب در خراسان بزرگ (امروزه استاني در افغانستان) است. وي در زمان قزل ارسلان به آذربايجان آمد و مداح قزل ارسلان شد. وي در سال ٥٩٨ قمري/٥٨١ خورشيدي در تبريز درگذشت و در محله‏ي سرخاب (مقبره الشعرا) به خاك سپرده شده است. شعرهايش چنان خوب بوده كه درباره‏ي ديوانش گفته‎‏اند:
ديوان ظهير فاريابي ———— در كعبه بدزد اگر بيابي!

البته ارزش محتوايي شعرهاي وي از ارزش ادبي آنها جداست. من تمام ديوان وي را نخوانده‏ام. اما براي نمونه، در مدح قزل ارسلان، كه احتمالا سواد چنداني هم نداشته، قصيده‏اي دارد كه در بيتي از آن مي‏گويد:
نُه كرسي فلك نهد انديشه زير پاي ———- تا بوسه بر ركاب قزل ارسلان دهد

سعدي شيرازي در ديباچه‏ي بوستان (سروده به سال ٦٥٥ هجري قمري/٦٣٦ خورشيدي) در اعتراض به اين بيت مي‏گويد:
چه حاجت كه نُه كرسي آسمان ——— نهي زير پاي قزل ارسلان؟
مگو پاي عزت بر افلاك نه ——— بگو روي اخلاص بر خاك نه
به طاعت بنه چهره بر آستان ——- كه اين است سر جاده راستان